Jednoosobowa spółka z o.o. w Polsce a praca w Szwajcarii — gdzie płacić składki?
Czy jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. w Polsce, który pracuje w Szwajcarii, musi nadal płacić ZUS w Polsce?
Nie zawsze. Sam fakt posiadania jednoosobowej spółki z o.o. w Polsce i opłacania ZUS z tego tytułu nie przesądza jeszcze, że po podjęciu pracy najemnej w Szwajcarii nadal właściwy pozostaje polski system ubezpieczeń społecznych.
Jednoosobowa spółka z o.o. w Polsce często kojarzy się z obowiązkiem opłacania składek ZUS w Polsce. Problem pojawia się wtedy, gdy jedyny wspólnik takiej spółki wyjeżdża za granicę i podejmuje tam rzeczywistą pracę najemną — na przykład w Szwajcarii. W takiej sytuacji samo dalsze opłacanie składek w Polsce nie przesądza jeszcze, że polski system ubezpieczeń społecznych pozostaje właściwy.
ZUS jedynego wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
W polskim systemie ubezpieczeń społecznych jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest traktowany jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Wynika to z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że obowiązek składkowy może powstać z samego statusu jedynego wspólnika, niezależnie od tego, czy wspólnik pobiera ze spółki wynagrodzenie, jest w niej zatrudniony albo wykonuje na jej rzecz bieżące czynności operacyjne.
Jest to istotne, ponieważ w praktyce wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. może opłacać ZUS w Polsce mimo że spółka nie wypłaca mu żadnych środków. Nie musi istnieć umowa o pracę, kontrakt menedżerski, wynagrodzenie z tytułu powołania do zarządu ani dywidenda. Polski obowiązek składkowy wynika wówczas ze szczególnej konstrukcji ustawowej, a nie z faktycznego uzyskiwania wynagrodzenia ze spółki.
Ten szczególny charakter tytułu ubezpieczeniowego potwierdza również orzecznictwo Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. III UZP 8/23, Sąd Najwyższy wskazał, że art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej obejmuje wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., czyli wspólnika, do którego należą wszystkie udziały tej spółki.
Praca w Szwajcarii a zasada jednego ustawodawstwa
Sytuacja zmienia się jednak wtedy, gdy ta sama osoba podejmuje pracę najemną w Szwajcarii. Chociaż Szwajcaria nie jest członkiem Unii Europejskiej, w relacjach z Polską zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ich celem jest ustalenie, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego dana osoba powinna podlegać w sytuacji transgranicznej.
Podstawową zasadą koordynacji jest zasada jednego ustawodawstwa. Oznacza ona, że osoba wykonująca aktywność zawodową w państwach objętych koordynacją powinna co do zasady podlegać ustawodawstwu tylko jednego państwa za dany okres. W przypadku zbiegu pracy najemnej w jednym państwie i działalności na własny rachunek w drugim państwie zasadą jest podleganie ustawodawstwu państwa, w którym wykonywana jest praca najemna. ZUS również wskazuje, że jeżeli dana osoba pracuje w jednym państwie, a działalność prowadzi w drugim, jest ubezpieczona w państwie, w którym pracuje.
W praktyce oznacza to, że realna praca najemna wykonywana w Szwajcarii może mieć decydujące znaczenie dla ustalenia właściwego systemu ubezpieczeń społecznych. Polski tytuł do ZUS wynikający z bycia jedynym wspólnikiem spółki z o.o. nie powinien być automatycznie traktowany jako „tarcza” przed szwajcarskim systemem, jeżeli faktyczna aktywność zawodowa jest wykonywana w Szwajcarii.
Czy Szwajcaria może naliczać składki od dochodu polskiej spółki z o.o.?
Co do zasady sama okoliczność, że polska spółka z o.o. osiąga przychód albo dochód, nie powinna oznaczać, że Szwajcaria może naliczyć składki od tego dochodu jako od dochodu jej wspólnika. W szwajcarskim systemie składki są zasadniczo powiązane z wynagrodzeniem z pracy albo dochodem z działalności zarobkowej osoby fizycznej, a nie z samym wynikiem finansowym zagranicznej osoby prawnej. Konieczne jest więc wyraźne rozróżnienie: spółka z o.o. jest odrębną osobą prawną, ma własny majątek, własne przychody i własny wynik finansowy, a jej zysk — nawet w spółce jednoosobowej — nie staje się automatycznie osobistym dochodem jedynego wspólnika.
Dochód albo inne przysporzenie po stronie wspólnika może powstać dopiero wtedy, gdy spółka dokonuje na jego rzecz wypłaty, stawia środki do jego dyspozycji albo przekazuje mu inne świadczenie majątkowe, np. wynagrodzenie z umowy o pracę, wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji w zarządzie, wynagrodzenie z kontraktu menedżerskiego, wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej, dywidendę, finansowanie prywatnych wydatków albo inne korzyści. Szczególnej ostrożności wymaga dywidenda: sam zysk spółki nie jest jeszcze dywidendą, a dopóki pozostaje w spółce i nie zostaje wypłacony albo postawiony do dyspozycji wspólnika, nie powstaje po jego stronie osobisty dochód z tego tytułu. Jeżeli natomiast wspólnik faktycznie pracuje na rzecz spółki i pobiera z niej środki, zagraniczna instytucja może badać, czy wypłaty — w tym dywidenda — nie zastępują wynagrodzenia za faktycznie wykonywaną pracę. Jeżeli jednak wspólnik nie jest zatrudniony w spółce, nie pobiera wynagrodzenia, nie otrzymuje dywidendy i nie korzysta z innych świadczeń, należy jasno wykazać, że polska spółka nie jest źródłem jego osobistego dochodu.
Zaświadczenie A1 i korekta składek ZUS
W takich sprawach istotne znaczenie praktyczne może mieć zaświadczenie A1, które potwierdza właściwe ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego. Nie jest ono jednak celem samym w sobie, lecz dokumentem porządkującym sytuację między instytucjami państw. Jeżeli właściwe okaże się ustawodawstwo szwajcarskie, składki opłacane równolegle w Polsce mogą wymagać korekty i rozliczenia z ZUS.
Osoba, która ma jednoosobową spółkę z o.o. w Polsce i podejmuje pracę w Szwajcarii, powinna w szczególności ustalić, od kiedy faktycznie wykonuje pracę w Szwajcarii, czy od wynagrodzenia są tam odprowadzane składki, z jakiego tytułu opłacany był polski ZUS oraz czy spółka wypłacała wspólnikowi jakiekolwiek wynagrodzenie, dywidendę lub inne świadczenia.
Podsumowanie
Podsumowując, jednoosobowa spółka z o.o. w Polsce może tworzyć obowiązek składkowy w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Nie oznacza to jednak, że po podjęciu rzeczywistej pracy najemnej w Szwajcarii nadal automatycznie właściwy pozostaje polski ZUS. Jednocześnie właściwość szwajcarskiego systemu nie oznacza automatycznie, że Szwajcaria może naliczać składki od dochodu polskiej spółki. Dochód spółki jest dochodem osoby prawnej, a nie dochodem wspólnika.
Kluczowe jest więc rozdzielenie trzech kwestii: miejsca rzeczywistego wykonywania pracy, właściwego ustawodawstwa ubezpieczeniowego oraz osobistego dochodu wspólnika.
*Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każdy przypadek transgranicznego podlegania ubezpieczeniom społecznym wymaga analizy konkretnych dokumentów, okresów zatrudnienia oraz stanowiska właściwych instytucji.